รัฐบาลประกาศใช้ พ.ร.บ. การปฏิบัติราชการทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2565

เมื่อวานนี้ราชกิจจานุเบกษาได้เผยแพร่ประกาศบังคับใช้ พ.ร.บ. การปฏิบัติราชการทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2565 โดยเป็นกฎหมายฉบับใหม่ที่เข้ามาส่งเสริมการเปลี่ยนผ่านเข้าสู่การเป็นรัฐบาลดิจิทัลในฐานะกฎหมายที่เข้าสนับสนุนโครงสร้างพื้นฐาน โดยมีเป้าหมายสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่

1. ส่งเสริมความร่วมมือและยกระดับบริการ โดยเน้นแก้ไขปัญหาและอำนวยความสะดวกในการทำงานร่วมกันระหว่างหน่วยงานของรัฐ
2. การเพิ่มประสิทธิภาพในหน่วยงานของรัฐ ในการบริหารราชการและการการจัดการด้านข้อมูลภายในของหน่วยงานของรัฐ ทั้งในเรื่องการส่งเรื่องต่อ และการรับเอกสาร
3. การประหยัดและลดตุ้น โดยเป็นการประหยัดต้นทุนทั้งฝั่งหน่วยงานของรัฐและประชาชนในการยื่นเอกสาร โดยไม่ต้องดำเนินการทำเอกสารที่เป็นกระดาษ
4. อำนวยความสะดวกให้กับประชาชน ทั้งในด้านของการติดต่อและการใช้เอกสารเพื่อเป็นหลักฐาน

ในส่วนของสาระสำคัญของ พ.ร.บ. ฉบับนี้ หากพิจารณารายละเอียดแล้วจะเห็นได้ว่า พ.ร.บ. นี้มีสาระสำคัญ 7 เรื่อง ซึ่งจะช่วยส่งเสริมให้เกิดการเปลี่ยนผ่านเข้าสู่การเป็นรัฐบาลดิจิทัล

1. การปรับเปลี่ยนแนวทางการปฏิบัติราชการทางอิเล็กทรอนิกส์ที่เคยปฏิบัติตาม พ.ร.บ. ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ฯ มาปฏิบัติตามกฎหมายฉบับนี้แทน แต่ไม่กระทบถึงการดำเนินการที่หน่วยงานของรัฐได้เคยดำเนินการไว้ตาม พ.ร.บ. ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิสก์ฯ ซึ่งหากหน่วยงานของรัฐใดได้เคยดำเนินการตามมาตรฐานของกฎหมายเดิมก็สามารถดำเนินการต่อไปได้ (มาตรา 3)
2. การกำหนดมาตรฐานการปฏิบัติราชการทางอิเล็กทรอนิกส์ภายในหน่วยงานของรัฐ (มาตรา 6) เว้นแต่ฝ่ายนิติบัญญัติ (รวมถึงสำนักงานเลขาธิการของสภาทั้งสอง) ฝ่ายตุลาการ องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ และองค์กรอัยการ หรือหน่วยงานของรัฐอื่นๆ ที่มีการกำหนดไว้กฎกระทรวง ซึ่งหากหน่วยงานข้างต้นประสงค์จะนำมาตรฐานตามพระราชบัญญัตินี้ไปใช้บังคับสามารถเสนอให้คณะรัฐมนตรีตราพระราชกฤษฎีกาเพื่อนำมาตรฐานตาม พ.ร.บ. นี้ไปใช้บังคับได้ (มาตรา 4)
3. พ.ร.บ. นี้กำหนดนิยามของ การขออนุญาต และการอนุญาต ซึ่งเป็นการปฏิบัติราชการที่กฎหมายฉบับนี้มุ่งจะนำไปใช้ ได้แก่ การขอรับใบอนุญาต การขออนุมัติ การขอจดทะเบียน การข้ึนทะเบียน การขอแจ้ง การขอจดแจ้ง การขออาชญาบัตร การขอการรับรอง การขอความเห็นชอบ การขอความเห็น การขอให้พิจารณา การขออุทธรณ์ ร้องทุกข์ หรือร้องเรียน การขอให้ดำเนินการ การขอรับเงิน การขอรับสวัสดิการ และขอรับบริการอื่นใดจากหน่วยงานของรัฐ (มาตรา 5) เว้นแต่คำขอดังกล่าวจะเป็นการจดทะเบียนที่ต้องกระทำเฉพาะตัว อาทิ การจดทะเบียนสมรส การหย่า การขอรับบุตรบุญธรรม และการขอทำบัตรประจำตัวประชาชน เนื่องจากการดำเนินการดังกล่าวจำเป็นต้องมีการขอตรวจคุณสมบัติหรือยืนยันตัวตนบางประการ (มาตรา 7)
4. การรับรองความชอบด้วยกฎหมายของการยื่นคำขอที่ได้กระทำโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ตามกฎหมายฉบับนี้ รวมถึงการห้ามมิให้เจ้าหน้าที่ปฏิเสธวิธีการยื่นที่ได้กระทำโดยชอบด้วยกฎหมาย ซึ่งเรื่องนี้เป็นสาระสำคัญของ พ.ร.บ. ฉบับนี้ โดยหลักการของเรื่องนี้มีลักษณะคล้ายคลึงกันกับ พ.ร.บ. ธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ฯ ที่รับรองความเสมอเหมือนกันของเอกสารและการดำเนินการทางอิเล็กทรอนิกส์ นอกจากนี้ พ.ร.บ. นี้ยังสนับสนุนหลักการที่เรียกว่า “ดิจิทัลเฟิร์ส” (digital first) คือ การสนับสนุนให้การดำเนินการโดยช่องทางดิจิทัลต้องมาก่อน เพื่ออำนวยความสะดวกให้กับประชาชน โดยหากประชาชนมีการดำเนินการด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์แล้ว การติดต่อกลับก็ต้องทำด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์เช่นกัน (มาตรา 7 และมาตรา 11)
5. การดำเนินการของหน่วยงานของรัฐต้องอำนวยความสะดวกให้กับประชาชน โดยการยื่นคำขอใดๆ ก็ตามทางอิเล็กทรอนิกส์เจ้าหน้าที่จะต้องคำนึงถึงการไม่สร้างภาระให้กับประชาชนเกินสมควร (มาตรา 8 ) และการรับรองว่าเอกสารที่ได้ส่งเข้าระบบจะมีผลเสมือนกับได้ยื่นต่อเจ้าหน้าที่ของรัฐ ทำให้สามารถยื่นได้ตลอด 24 ชั่วโมง (แต่ถ้ายื่นนอกวันและเวลาทำการจะถูกนับว่า ได้ยื่นในวันและเวลาทำการถัดไป) (มาตรา 10)
6. การรับรองความเท่าเทียมกันระหว่างใบอนุญาต กับใบอนุญาตอิเล็กทรอนิกส์ (มาตรา 8 และมาตรา 9)
7. การรับรองการทำงานและการประสานงานระหว่างหน่วยงานของรัฐ โดยรับรองการดำเนินงานหากกระทำด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์แล้ว (มาตรา 15)

รายละเอียดเพิ่มเติมของกฎหมายสามารถดูได้ที่: ราชกิจจานุเบกษา